ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ – ಹೋರಾಟದಿಂದ ನಾಯಕತ್ವದವರೆಗೆ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಪಯಣ
Ebelagavi special
ಬೆಳಗಾವಿ:
ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜದ ಹೋರಾಟ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಯುಗಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ರಾಜಕೀಯದ ಗದ್ದಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಹೋರಾಟ—ಈ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಖಂಡ್ರೆ, ಕೇವಲ ನಾಯಕನಲ್ಲ; ಅವರು ಒಂದು ಚಳವಳಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರು.
ಮೂಲದಿಂದಲೇ ಹೋರಾಟದ ಬೀಜ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಮಾಜದ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡವರು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು. ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ದಾರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದವು.
ಲಿಂಗಾಯತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧರ್ಮ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿ ಮುಖ
ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುರುತಿನ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಭಾಷಣ, ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಜಾಗೃತಿ, ಸಭೆ–ಸಮಾವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲ ನಿಲುವು—ಅವರ ಹೋರಾಟ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಘಟಿತ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿತ್ತು.
“ಧರ್ಮ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು, ಆದರೆ ಧರ್ಮದ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಅನಿವಾರ್ಯ”
—ಇದು ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಸಾರವಾಗಿತ್ತು.
ಸಂಘಟಕ, ಸಂವಾದಿ, ಸೇತುವೆ
ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂವಾದ. ಯುವಕರು, ಮಠಾಧೀಶರು, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು—ಎಲ್ಲರ ನಡುವೆಯೂ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು, ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಚದುರದಂತೆ ಕಟ್ಟಿಹಿಡಿಯುವುದು ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.
ರಾಜಕೀಯದೊಳಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಜೆಂಡಾ
ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾಳಜಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಜೆಂಡಾಯೇ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ವಿಚಾರ ಮುಖ್ಯ, ಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಅವರಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನತೆ ತಂದಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೂ, ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ—ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯಕನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಸರಳ ಬದುಕು, ಗಟ್ಟಿದ ನಿಲುವು
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸರಳತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ—ಇದು ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ. ವೈಭವ, ಅಡಂಬರ ಅವರಿಗೆ ಅಪರಿಚಿತ. ಆದರೆ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಒತ್ತಡಕ್ಕೂ ತಲೆಬಾಗದವರು.
ಮೌನವಾದರೂ ಉಳಿದ ಧ್ವನಿ
ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ದೇಹ ಮೌನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಬಿತ್ತಿದ ವಿಚಾರಗಳು, ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಲ್ಲ, ಒಂದು ದಿಕ್ಕು.
ಇಂದು ಅವರು ಇಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಹೋರಾಟದ ದಾರಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ—
ಅದು ಭೀಮಣ್ಣ ಖಂಡ್ರೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸ್ಮಾರಕ.
