ಸರ್ಕಾರ–ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನಡುವೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಗಡಿ ರೇಖೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಬೆಂಗಳೂರು:
ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಪವಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲಾದ ಭಾಷಣವೇ ಈಗ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ–ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಆಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ, ಆಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಅಂಶಗಳ ಕೈಬಿಡುವಿಕೆ — ಈ ಎಲ್ಲವು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭಾಷಣವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ–ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು, “ಭಾಷಣ ಸರ್ಕಾರದ್ದೇ, ಆದರೆ ಓದುವವರು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು” ಎಂಬ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಡ್ಡಿವೆ.
ಏನಿದು ವಿವಾದ?
ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸಿದ್ದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೀತಿ ಘೋಷಣೆಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವಿನ ಮೇಲಿನ ಪರೋಕ್ಷ ಟೀಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಇದ್ದವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಭಾಷಣದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ಬದಲಿಸಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿರುವ ಸರ್ಕಾರ, “ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವು
ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭಾಷಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇರಬೇಕು. ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವೈಚ್ಛಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಜನಾದೇಶ ಪಡೆದ ಸರ್ಕಾರದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.
ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ವಾದವೇನು?
ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪರವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ವಾದದಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. “ಮೌನ ವಹಿಸುವುದು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕತೆಗೆ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಿದಂತೆ” ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನೂ ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಇದು ಮೊದಲಲ್ಲ…
ಇದು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ವಿಚಾರವಲ್ಲ. ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ–ಸರ್ಕಾರ ನಡುವೆ ಭಾಷಣ, ಮಸೂದೆ ಅನುಮೋದನೆ, ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯುವ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರ — ತಟಸ್ಥ ಸಂವಿಧಾನ ರಕ್ಷಕರಾ? ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾ? — ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮರುಮರು ಎದ್ದು ಬರುತ್ತಿದೆ.
ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ‘ವಿವೇಕಾಧಿಕಾರ’ ಬಳಸುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ. ಭಾಷಣದ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುವುದು ಸಂಸತ್ತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ. ಆದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನವೂ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವಿದೆ.
ಮುಂದೇನು?
ಈ ಸಂಘರ್ಷ ರಾಜಕೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸಿದರೆ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೇವಲ ಭಾಷಣದ ಕುರಿತ ವಿವಾದವಲ್ಲ.
ಇದು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿ ಮೂಲಕ ಬಂದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ — ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ.
